Geschiedenis

pola-geschiedenis

(English translation by Yvonne van den Heuij en Diana van Laar – see below)

Café ’t Mandje was sinds 1927 het café van de legendarische Bet van Beeren (12 februari 1902 – 16 juli 1967)

Zij was de oudste dochter uit een gezin van veertien kinderen uit de Jordaan. Ze nam Café ‘t Mandje op 24 februari 1927, ze was toen 25,  over van haar oom Toon. Het café heette “Amstelstroom”. Bet veranderde de naam in “’t Mandje”, omdat haar moeder haar dagelijks eten kwam brengen…. in een mandje. Bet was al bekend op de Zeedijk als “Betje Bokkum”. Ze ventte er vis.

Café ’t Mandje (meaning “little basket”) was opened in 1927 by the legendary Bet van Beeren (Feb.12, 1902-July 16, 1967). She was 25 when she bought the bar from her uncle Toon and changed the name from “Amstelstroom”(Amstel stream) to ‘The Little Basket’, because her mother brought her food everyday…. in a little basket. Bet was already well-known in the neighbourhood as Betje Bokkum (bokkum is smoked herring). She was a fish vendor.

lonken ca 1935 - maker onbekend_resize_resize
Lonken, ca 1935, maker onbekend

Bet kwam openlijk uit voor haar homoseksualiteit.  Al jong wist Bet dat ze op vrouwen viel. Voor Bet was iedereen gelijk en haar café stond, in een tijd waarin homoseksualiteit niet geaccepteerd was, open voor homo’s, lesbo’s etc die zichzelf konden zijn tussen de zeelui, hoeren, buurtbewoners, acteurs, schilders en intellectuelen die hier ook kwamen.
Het interieur is in de loop van 85 jaar volgehangen met allerlei souvenirs: van afgeknipte stropdassen tot directoires en heel veel foto’s.

bet-van-beeren-0006-196x300
Bet als jonge vrouw – datum en maker onbekend

Bet was very open about her sexuality. From an early age she knew she was attracted to women. Born the eldest daughter of a family of 14, Bet was a pioneer in human rights and she openly welcomed gays, lesbians etc. in times when homosexuality was not commonly accepted, to mingle with the sailors, neighbours, artists and intellectuals who also frequented the little bar.
Inside still remains the enormous collection of souvenirs: cut-off men’s ties, underwear and lots and lots of photo’s, spanning more than 85 years.

Bet was een legendarische uitbaatster. In een leren jas scheurde ze op de motor door de stad, soms met een nieuwe verovering achterop. ‘t Mandje was één van de eerste cafés waar homosexuele mannen en lesbische vrouwen hun geaardheid niet hoefden te verbergen. Maar zoenen mocht niet van Bet, er waren zedenwetten en de drankvergunning kon gevaar lopen. Het café was geen danslokaal, er stond een biljart midden in de zaak. Alleen op Koninginnedag (toentertijd op 30 april) mocht alles, dus óók dansen in een café zonder dansvergunning en werd bij Bet van Beeren het biljart uit elkaar gehaald en werd er dus gedanst door mannen met mannen en vrouwen met vrouwen.

verkleedfeest kinderwagen - foto Anefo fx (1)_resize

huwelijk-Bet-en-Mooie-Karel
huwelijk-Bet-en-Mooie-Karel
Muzikanten en Bet van Beeren -foto GJM van Gool
Muzikanten en Bet van Beeren -foto GJM van Gool

mooiekareltantebet-biljart-maker-onbekendDSC_7885-291x300 Bet-van-Beeren-zingend-ca-1954-or-150x150

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bet was a legendary landlady. In a leather coat she would tear across town op her motorbike, sometimes with a new fiancée. Café ’t Mandje was one of the first bars where homosexual men and women didn’t have to hide their sexual orientation. But Bet would not allow kissing in the bar. There were vice-laws to consider and the liquor license could be at stake. The bar did not have a dance license. There was a custom-made billiard table in the middle of it, no room for dancing. Only on the Queen’s birthday (in those days on April 30th) almost anything was permitted, even dancing in a bar without a proper license. So the billiard table was dissasembled for a day and at Bet van Beeren’s Café ’t Mandje men danced with men and women with women.

Als in de jaren vijftig gasten ‘t Mandje binnenkwamen die door Bet niet werden vertrouwd om dat ze wel eens anti-homo konden zijn of agent van de zedenpolitie, deed ze altijd een lichtje aan in een porseleinen uiltje dat achter de bar stond om bezoekers te waarschuwen. De uitdrukking “een uil” voor heteroseksueel is daarvan afkomstig.

uiltje_227x300.jpg()(D0F55C9F9EC1E8012BB040C074F17D13)
Foto AmsterdamMuseum, waar de uil ook in de replica van Café ’t Mandje staat.

When, in the fifties, people would enter the bar, who might be vice-police ,Bet would turn on the light in a porcelain owl to warn customers. In Dutch the term ‘owl’ now stands for a heterosexual because of this custom at Café ’t Mandje.

bet-van-beeren_1-225x300
Bet van Beeren, datum en maker onbekend
van de brink 2_resize
Bet van Beeren bij 78-toeren jukebox. Maker en datum onbekend.

Bet was een persoonlijkheid en heel geliefd. Ze deed ook veel aan liefdadigheid.
Zo regelde ze bij De Bijenkorf rolschaatsen voor de kinderen uit de buurt. Of ze trommelde pooiers op om met hun grote auto’s bejaarden een dagje naar het strand te rijden.

Bet was quite a personality and much beloved. She was a very charitable person. She would arrange for  the local kids to get rollerskates from the department store De Bijenkorf. Or she would summon the pimps to bring their big cars around so they could drive the old folks to the shore for a day.

Bet hield er eigenaardige gewoontes op na (zo knipte zij vaak bij mannelijke cafébezoekers de stropdas af) kortom, zij was een persoonlijkheid, en zeer geliefd. Over de stropdassen zijn verschillende filosofietjes. Zo zou Bet geen onderscheid dulden, of bij mensen die ze niet mocht de das afknippen. Wij gaan voor de versie die Greet van Beeren vertelde: als Bet een gezellige avond met mensen had gehad in het café, wilde ze dat men een souvenir achterliet. Dat kon een visitekaartje zijn, een foto met een datum, een groet geschreven op een viltje. Maar ook een schoen, een wieltje van de kinderwagen, een vlaggetje, een bh, een kunstgebit, een tijgerkop, opgezette leguaan (het hangt er echt allemaal), óf een afgeknipte stropdas.

Cafe t Mandje_Diana van Laar_5_resize_resize
Foto Diana van Laar

Bet also had some peculiar habits -like cutting off men’s ties. About the ties there are several theories. One would be she didn’t like distinction between people, another that she didn’t like the men she cut the ties off of. Our money is on the theory Greet tol dus: after a good time at the bar, Bet liked people to leave a souvenir.  This could be a businesscard, a picture with a date on it, a message written on a coaster. But also a shoe, a wheel of a baby pram, a pennon, a bra, dentures, a tiger head, stuffed iguana (it’s really all there!) or a cut-off tie.huwelijk-mooie-karel2-foto-Frits-Gerritsen-300x205
Vooral na de oorlog lijkt het een groot feest te zijn bij Café ´t Mandje. Honderden foto´s van feesten, verkleedpartijen enz.. kwamen er uit de papieren van Greet en Bet van Beeren. Het was lol van het ene jubileum naar het andere.

Especially after the war is appears to have been one big festival at Café ’t Mandje. Hundreds of pictures of parties, dressing-up etc were found amongst the papers left by Greet and Bet van Beeren. It was fun, from one anniverary tot the next.

Op 16 juli 1967  overleed Bet op 65-jarige leeftijd. Ze lag twee dagen op haar biljart opgebaard. Haar 21 jaar jongere zuster Greet zette de zaak voort tot de heroine het leven op de Zeedijk ontwrichtte. In 1982 was er geen eer meer te behalen met een café op de Zeedijk, De heroine had bezit genomen van het dagelijks leven. Vanaf die tijd is het café dicht  geweest. Greet woonde er boven en zorgde dat er regelmatig werd afgestoft, gelucht en gestofzuigd. Je kon door de ramen naar binnen gluren en je zag dan de inrichting van toen als was het een prachtig museumstuk. Greet heeft met veel mensen gesproken over heropenen van het café. Maar door haar wens dat alles hetzelfde moest blijven, kon ze geen definitieve beslissing nemen. Het café bleef uiteindelijk 26 jaar gesloten.

10921685_542640582540012_319899643_n-150x150
Bet’s laatste rit over de Zeedijk. Maker onbekend. juli 1967
DSC_7882 fx cr_resize_resize_resize
Graf van Bet van Beeren op de Oosterbegraafplaats.

Bet died on July 16, 1967 after 40 years of running her famous bar. She was laid out for two days on her billiard table. Her 21 year younger sister Greet (1923-2007) took over until she had to close the bar due to severe drug problems in the area, that made life and running a bar impossible. By 1982 it had become impossible to run a bar on the Zeedijk: heroin had taken possession of everyday life.  Since that time, the café was closed. Greet remained living above the café and saw to it that the bar was dusted, aired and vacuum-cleaned regularly. You could peek through the windows and look at the interior as if it were a beautiful museum piece. Greet spoke to many people about eventually re-opening the bar. But her explicite wish to keep the place exactly as it was as during the times of her sister Bet, she never made a deal with anyone. Greet guarded and kept her famous sister’s legacy. Waiting for better times. For 26 years…

In 2007 was het 80 jaar geleden dat Bet het café overnam van haar ome Toon. Het was in 2007 veertig jaar geleden dat Bet stierf. Greet, inmiddels 84, verkocht het café aan haar nicht Diana. Greet overleed in augustus. Na ingrijpende verbouwing, reparatie en schoonmaak is Café ’t Mandje in oude glorie hersteld en tot groot genoegen van de homowereld, de Stad Amsterdam en de buurt op 29 april 2008 heropend: net op tijd om opnieuw een Oranjebal te kunnen houden. Een feest waarmee Bet al voor de oorlog haar reputatie vestigde:
“het was een ongelofelijk goed feest waarbij de mensen ongeacht hun sexe met elkaar mochten dansen en dat was in die tijd een soort fenomeen, want dat mocht nérgens, dat mocht nóoit (maar) bij Bet mócht het en kón het en niemand vond het vreemd.”
(-Albert Mol, 1977)

In 2007 it was 80 years ago that Bet took over the bar from her uncle Toon. It was also 40 years since Bet died. Greet, 84, sold the little bar to her niece Diana. Greet died in August. After serious reconstructions, cleaning and repairs the bar was restored to its former glory and much to the delight of the gay community, the City of Amsterdam and the neighbourhood.

Café ’t Mandje was re-opened on April 29, 2008. Just in time for the Queen’s Day celebrations, the holiday with which Bet established her reputation even before the war:

“it was an incredibly good party, where people, no matter what their gender, were allowed to dance together, which was quite a phenomenon in those days because that wasn’t ever allowed, not anywhere (but) at Bet’s bar it wás allowed, it wás possible and nobody thought it strange.”
(Albert Mol (Dutch actor/writer), 1977)

Biografie Bet van Beeren op Resources Huygens ING [bronnen die zijn uitgegeven door het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.]

Guus Luijters in Ons Amsterdam, Katja Kreukels, oktober 2013:
“…In ’t Mandje kwam hij niet vaak. “Er werd teveel aan me geplukt. Ik was wel stom verbaasd toen ik Gerard Reve aan de bar aantrof. Ik kon dat niet plaatsen. Hij was toch geen nicht? Hij lachte en zei: ‘Jij bent hier toch ook.’”

Bet van Beeren, bijna-mytische kroegbazin – Ons Amsterdam, Karin Lakeman, januari 2008